L’amis Ferrero l’hai conossulo për parèj:
– Im n’arivava, fresch come në siolòt da la Toscan-a, andoa i l’avìa fàit jë studi dël ginasio e dël liceo ant ël colegi ‘d Prato …
Pijà la mia brava licensa liceal, j’era finalment tornà a Turin. E mia nòna – che brava nòna! – l’avìa fame ‘l regal ëd na magnifica Humber [1], con ëd pneumatiche gròsse come ‘l pugn, tre chilo almeno ‘d parafanghi, un carter, ch’a smijava lë stantuf ëd na locomotiva, un fanal a euli parèj d’un lampion, na tromba ‘d goma: pèt! pèt! pèt! ch’a-j fasìa fé n’arsàut [2] a tuti coj ch’a la sentìo soné, e na sela… òh, che sela! A smijava ël tròno dël sultani dlë Zanzibar.
N’Humber! Nientemeno! Che brava nòna!
Bela a l’era bela. Pa nen a dije. Ma a bastava nen guardela, soliela [3], gaveje la pover ògni des minute, fé soné ‘l chiochin: dlin! dlin! ò la tromba ‘d goma: pèt! pèt! pèt! (sachernon! che arsàut!), e deje n’andi a le roe, ch’a finìo pì nen ëd giré.
Ël problema a l’era d’amparé a steje ansima. Son decidume për la «Nuova privilegiata Scuola ciclistica» che da pòch a l’avìo durvì an piassa Solferin, an col cason che da via Alfieri a rivava fin-a a via Private, adess via Prati. Le lession particolar as pagavo anticipà: tranta sòld a l’ora (che tajòla [4]). E la pista a l’era la stërnìa [5], ij marciapé, le rotaje dël tranvaj dla piassa.
Argrignà [6] ansima a na tarabàcola [7] ‘d vint chilo, un a pistava sij pedaj, come pisté j’uve, e la tarabàcola comensava a bogé. Pijà l’andi, pì gnun bon a fërmela! Andasìa ‘d ghinda [8] parèj d’un cioch ant un coridor. Ma na mano salvatrice a rivava sempre a temp a tnime drit ant ij mali passi [9]. Col bonomeri ch’a sudava come un sìngher a corme apress për ambrasseme, quand i comensava a fé la beda [10], a l’era Bernardin Ferrero, e la «Nuova Scuola privilegiata» la diression dë ‘L Birichin.
An pòchi di soma diventà amis për la pel. E l’ora dla lession la passavo s’na banca dla piassa, a l’ombra dle castagne d’India, a lese articoj, sonèt, sestin-e, martellian …, canson, corispondense… tut lò ch’a-i rivava për la pòsta dël giornal.
Quand chi l’hai contaje ch’i j’era stàit eut ani a lavé ij mè strass ant ël Bisenzio fiume, l’ha subit fame: – Contacc! S’a l’ha studià a Prato a manca nen ëd savèj bin la lingua. Ch’am pòrta chèich còsa për mè giornal… piemontèis!
Sacherlòt! Contrabulari! Giurapapé! [11]
Bernardin Ferrero (che macia!) ij colaborator dë ‘L Birichin aj pagava pròpi nen. E distinsion a në fasìa gnun-e. Almeno Berla, dël Pòpol dla duminica se, anche chiel, për la poesìa a në tirava fòra gnun ëd pianta, la pròsa, contacc! a la calcolava un sòld la riga. E ‘l baron Fenoglio, diretor dël Vënner dla contëssa, për certi articoj a së slansava fin-a a le tre lire. Ma Bernardin Ferrero, gnente! Ch’a fussa pròsa, ch’a fussa poesìa: canson, sonèt, crònache, racont, apendice, crìtica, polémica, rebus ò corispondense… ‘d ferluch, niba [12]! Però… Però tuti j’ani, ai doi d’Agost, ij sò scritor a-j radunava tuti a un gran disné al ristorant Olimpo (ch’a l’era an fond al cors Dante, an riva a Pò, tacà, ‘l pont Isabela) ò a la tratorìa dël Mulèt a la Madòna dël Pilon.
E che disné! Da fesse vnì la saliva ciàira [13] mach a penseje, da bërlichesse ij sinch dij e ‘1 pòles a ricordesne! Ant la tribù dij giornalista a l’ero dventà legendari: as në parlava për tut l’istà. Përchè peui ij colaborator e j’invità a vorìo pa esse da meno e a sor diretor ël disné a-j lo ricambiavo sùbit. E dòp a-i sautava fòra ij tipògrafi, che ‘d cò lor a vorìo fesse vëdde. E giù n’àutr invit. Cole gaudinete [14] a l’ero parèj dle cirese: un-a a tirava l’àutra. As finìa pi nen.
Ecco sì n’invit dël 1894, chi sà përchè scrit an italian: «’L birichin, nell’intento di riunire amichevolmente coloro che dedicano il proprio impegno allo svilupno della nostra letteratura piemontese, offre un banchetto ai suoi collaboratori e ai cultori dell’arte dialettale. La S. V. Ill.ma è invitata alla fratellevole riunione, che avrà luogo il 2 d’Agosto alle ore 19 nei locali del ristorante Olimpo».
Ël menù a l’era cost:
Antipasto assortito – Tagliatelli all’araba e quaglie – Salmone del Reno alla Verri – Filetto di bue guernito – Fonduta con tartufi – Fagiani novelli arrosto – Insalata – Dolce – Formaggio – Frutta – Glacé – Grignolino – Dolcetto – Barolo – Champagne – Caffè
Antlora… sì, Ferrero le còse a-j fasìa conform as dev; ma gnente ‘d fòravia: un sèmplice disné da ses, dico ses, lire a testa.
Che lapa [15]! Da fessne na plà [16]!
(Continua al prossimo numero)
[1] Azienda britannica dell’800 produttrice di biciclette e poi di autovetture
[2] Sussulto
[3] Lisciarla, accarezzarla
[4] Che strozzini!
[5] Acciottolato
[6] Rannicchiato
[7] Aggeggio, Carabattola
[8] Andavo di sghembo
[9] Prov. “adagio ai mali passi” = raccomandazione di procedere con molta prudenza nelle situazioni pericolose.
[10] Beda: Mdd. Deje na beda = dare un colpo, un avvio
[11] Esclamazioni di stupore e meraviglia simili a: contacc!, diav!, dijane!, diaschne!
[12] Di soldi, niente
[13] L’acquolina in bocca
[14] Baldorie
[15] Piacere, godimento; cibo (t. gerg.)
[16] Scorpacciata
